Terug naar overzicht

Bouw je blij

Jenthe Furrer, 23 mei 2017

 

Wat je zelf hebt gemaakt, daar hou je meer van. Oftewel: “labor leads to love”. En dit

geldt niet alleen voor het “maken” van je eigen kroost, hoewel mijn moeder altijd

liefdevol claimde dat je eigen kind het állermooiste is. Dit effect wordt echter ook

gevonden bij andere “doe-het- zelf pakketjes” .

 

Meerdere onderzoeken hebben aangetoond dat arbeid, moeite steken in het maken

van iets, zorgt voor een overwaardering van onze creaties. Dit fenomeen wordt het

“IKEA-effect” genoemd. Zo blijkt dat we bereid zijn meer te betalen voor een kast die

we zelf hebben gemaakt dan voor een soortgelijke kast die al af is, maar ook dat we

een cake die we zelf hebben gebakken over het algemeen lekkerder vinden dan een

waar we geen moeite voor hebben gedaan en dat we een knuffelbeer die we zelf in

elkaar hebben gezet meer waard vinden dan zijn kant-en- klare broertje (Norton,

Mochon & Ariely, 2012).

 

Maar hoe komt dit? Is deze overwaardering puur het gevolg van het ervaren van

plezier tijdens het maken? Nee, niet persé. Het effect wordt namelijk ook gevonden

bij onze meest basale vorm van arbeid: onze baan. Hoewel veel mensen hun werk

beoordelen als een van de minst plezierige activiteiten, wordt werk ook als het meest

bevredigend gezien (White & Dolan, 2009). Dit klinkt als een interessante

tegenstelling.

 

De taak hoeft dus niet perse leuk te zijn om te leiden tot een overwaardering van het

eindproduct. Maar als het niet aan het plezier ligt, waar komt dit effect dan vandaan?

Eén verklaring voor het IKEA-effect komt voort uit onderzoek naar “effort

justification”, letterlijk vertaald: het rechtvaardigen van moeite. Uit studies naar dit

fenomeen blijkt dat hoe meer moeite mensen steken in een bepaalde bezigheid, hoe

meer waarde ze gaan hechten aan deze bezigheid (Festinger, 1957). Moeite en tijd

verspillen doen we natuurlijk allemaal liever niet. Door meer waarde aan de

bezigheid te hechten, voelt het alsof deze de moeite waard is.

 

De Zweedse interieur-gigant heeft het helemaal begrepen. Nou ja, bíjna helemaal.

Want we kennen allemaal de frustratie als dat ene schroefje niet goed blijkt te

passen. En als de kast uiteindelijk scheef blijft te staan, is de lol er snel vanaf. Dan

vinden we onze creatie toch niet zoveel meer waard en is er van overwaardering al

helemaal geen sprake. Dit komt door het essentiële ingrediënt van het IKEA-effect,

namelijk succesvolle afronding. Behalve dat een succesvolle afronding gepaard gaat

met een positief gevoel, zorgt het ook voor een versterking van het gevoel van

“zelfeffectiviteit”. Zelfeffectiviteit slaat op het vertrouwen in de eigen bekwaamheid

om met succes invloed te kunnen uitoefenen op de omgeving (Bandura, 1977).

Wanneer we die kast dus wél met succes in elkaar zetten, geeft dit ons het gevoel

dat we in staat zijn onze doelen te bereiken en voelen we ons competent. Dit

positieve gevoel zorgt ervoor dat we meer waarde hechten aan onze creatie.

 

Steeds vaker worden onze doe-het- zelf-skills gestimuleerd. Denk maar eens aan het

planten van eigen moestuintjes, je eigen gerecht samenstellen bij dat leuke eettentje

en de Do-It- Yourself interieur-snuisterijen die steeds vaker voorbijkomen. Dus ga

ervoor! Steek die handen eens uit de mouwen en ga aan de slag. Want wie weet

bouw je naast je knutselwerkje wel aan je eigen gevoel van competentie. Of doe-het-

zelven echt tot liefde leidt, weet je echter wel pas na succesvolle afronding… In het

geval van kinderen dus eerst maar even de puberteit afwachten .

 

Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change.

Psychological Review, 84, 191–215.

Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Stanford, CA: Stanford

University Press.

Norton, M. I., Mochon, D., & Ariely, D. (2012). The IKEA effect: When labor leads to

love. Journal of Consumer Psychology, 22, 453–460.

White, M. P., & Dolan, P. (2009). Accounting for the richness of daily activities.

Psychological Science, 20, 1000–1008.